Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản kỳ vọng tăng tốc trong quý IV/2026

9 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 56,3 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ. Kết quả này tạo nền tảng để ngành hướng tới mục tiêu 74,2 tỷ USD trong cả năm, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 9 tháng, kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt khoảng 29,3 tỷ USD; lâm sản 14,4 tỷ USD; thủy sản gần 9,2 tỷ USD; sản phẩm chăn nuôi hơn 564 triệu USD, tăng 24,6% so với cùng kỳ. Toàn ngành tiếp tục duy trì xuất siêu khoảng 16,9 tỷ USD, tiếp tục đóng góp tích cực vào tăng trưởng và nguồn thu ngoại tệ.
 

Nhiều ngành hàng duy trì đà tăng

Rau quả tiếp tục là điểm sáng khi kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 7,35 tỷ USD, tăng 19,9% so với cùng kỳ. Thủy sản tăng 12,3%, trong khi gỗ và sản phẩm gỗ tiếp tục giữ vai trò quan trọng về quy mô xuất khẩu.

Tuy nhiên, kết quả tăng trưởng cũng cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Chẳng hạn, cà phê tăng 15,4% về lượng nhưng kim ngạch giảm 7,3% do giá xuất khẩu bình quân giảm gần 20%; xuất khẩu gạo cũng giảm 10,9% về giá trị.

Những diễn biến này cho thấy lợi thế về sản lượng sẽ khó tạo ra tăng trưởng bền vững nếu chưa được gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trọng tâm là duy trì các ngành hàng chủ lực như gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, đồng thời chuyển từ tư duy “mở cửa thị trường” sang mục tiêu mở được thị trường, vào được thị trường và giữ được thị trường.

Quý IV còn nhiều dư địa tăng trưởng

Từ kết quả 9 tháng, mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 74,2 tỷ USD trong năm 2026 được đánh giá có cơ sở. Trong 3 tháng cuối năm, ngành cần đạt khoảng 17,9 tỷ USD, tương đương bình quân gần 5,97 tỷ USD/tháng.

Đây là mức được kỳ vọng phù hợp với đặc điểm quý IV – thời điểm nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường lớn thường tăng cao, tạo thêm động lực cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực.

Dư địa tăng trưởng còn tập trung ở gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản, rau quả, cao su và sản phẩm chăn nuôi. Tuy nhiên, để chuyển lợi thế sản xuất thành năng lực cạnh tranh lâu dài, các điểm nghẽn về logistics, tín dụng, kho lạnh, vùng nguyên liệu và thủ tục thông quan cần tiếp tục được tháo gỡ.

Đa dạng hóa thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế

Một trong những vấn đề cần lưu ý là mức độ tập trung thị trường còn khá cao. Khoảng 63% kim ngạch xuất khẩu rau quả và gần 59% kim ngạch cao su hướng vào thị trường Trung Quốc, trong khi khoảng một nửa kim ngạch xuất khẩu gỗ tập trung tại Hoa Kỳ.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp ngày càng phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, chống mất rừng, chống khai thác IUU, kiểm soát dư lượng và tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam Nguyễn Nam Hải, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và tiêu chuẩn bền vững sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh của ngành cà phê và có thể mở rộng mô hình dữ liệu sang nhiều ngành hàng khác.

Lấy thị trường và doanh nghiệp làm trung tâm

Định hướng phát triển trong thời gian tới là chuyển từ tư duy “sản xuất rồi tìm thị trường” sang nghiên cứu thị trường để tổ chức sản xuất, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của chuỗi giá trị và tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu số.

Cùng với mục tiêu hoàn thành kim ngạch xuất khẩu khoảng 74,2 tỷ USD trong năm 2026, ngành nông, lâm, thủy sản hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch lên 100 tỷ USD vào năm 2030.

Trong quý IV/2026, xuất khẩu được kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng nhờ nhu cầu thị trường và dư địa của các ngành hàng chủ lực. Tuy nhiên, tăng trưởng bền vững sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển lợi thế về sản lượng thành giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu, thương hiệu, chuyển đổi số và liên kết vùng nguyên liệu.

Khi chuỗi giá trị được tổ chức hiệu quả, doanh nghiệp không chỉ nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn tăng sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu của nông, lâm, thủy sản Việt Nam.

Nguồn: Tạp chí Thuế - Hải quan,